Galaktykę Andromedy (M31) i Plejady (M45) da się sfotografować zwykłym aparatem z teleobiektywem 85–300 mm – bez teleskopu. Najlepszy termin tej jesieni to wieczory od ok. 4 do 13 listopada 2026 roku, kiedy po zmroku na niebie nie ma Księżyca (nów 9 listopada). Wtedy Andromeda o 21:00 stoi niemal w zenicie, a Plejady wznoszą się coraz wyżej na wschodzie.
To dobry pierwszy krok w astrofotografii obiektów głębokiego nieba. Andromeda ma na niebie kilka razy większą średnicę niż Księżyc w pełni, a Plejady to najjaśniejsza gromada gwiazd widoczna z Polski. Obie są łatwe do znalezienia i wybaczają sporo błędów – pod warunkiem, że wybierzesz ciemne niebo i odpowiednią noc.
Najważniejsze dane: kiedy fotografować (listopad 2026, czas zimowy)
- Pełnia: 26 października – do końca października Księżyc rozświetla niebo przez większą część nocy
- Nów: 9 listopada 2026 r. rano
- Najlepsze wieczory: ok. 4–13 listopada – Księżyc wschodzi po północy albo zachodzi wcześnie wieczorem. 2 listopada wschodzi ok. 23:20, 4 listopada ok. 2:00 w nocy, 12 listopada zachodzi już ok. 17:10, a 14 listopada ok. 19:20
- Koniec zmierzchu astronomicznego (Warszawa): ok. 18:00 na początku listopada, ok. 17:40 w połowie miesiąca
- Andromeda o 21:00: ok. 75–79° nad horyzontem – prawie nad głową, kierunek północno-wschodni do zenitu
- Plejady o 21:00: ok. 40–45° na wschodzie, najwyżej około północy
- Rozmiar na niebie: Andromeda ok. 3° długości, Plejady ok. 2°
Godziny wyliczyliśmy dla Warszawy; w zachodniej Polsce zjawiska następują kilkanaście minut później, na wschodzie – wcześniej. Po zmianie czasu 25 października podajemy czas zimowy (CET). Jeśli chcesz potrenować przy Księżycu, zajrzyj do naszego poradnika o fotografowaniu pełni – przy pełni 26 października to lepszy temat niż galaktyki.
Sprzęt – co wystarczy
- Aparat: dowolny bezlusterkowiec lub lustrzanka z trybem M i zapisem RAW. Pełna klatka daje mniej szumu, ale APS-C też da radę.
- Obiektyw: 85–135 mm pokaże Andromedę jako wyraźną, wydłużoną mgiełkę z jądrem; 200–300 mm (pełna klatka) wypełni kadr galaktyką i towarzyszącymi M32 i M110. Plejady dobrze wyglądają w 135–200 mm. Im jaśniej (f/2–f/4), tym krótsze czasy.
- Stabilny statyw i wężyk lub samowyzwalacz 2 s.
- Opcjonalnie montaż z prowadzeniem (star tracker) – kompensuje obrót Ziemi i pozwala naświetlać 30–120 s zamiast kilku sekund. To największy skok jakości.
- Grzałka albo opaska na obiektyw – w listopadowe noce soczewka szybko rosieje.
Ustawienia aparatu bez prowadzenia
- Tryb M, RAW, stabilizacja wyłączona na statywie, redukcja szumów przy długim czasie – wyłączona (zrobisz osobne klatki ciemne).
- Przysłona: pełny otwór albo przymknięta o 1/3–2/3 EV, jeśli gwiazdy w rogach mają „skrzydełka”.
- Czas: krótki, bo gwiazdy zaczną się rozmazywać. Orientacyjnie na pełnej klatce: 85 mm – ok. 3–4 s, 135 mm – ok. 2 s, 200 mm – ok. 1–1,5 s. Na APS-C skróć o jedną trzecią. Dokładniej policzysz to regułą NPF (np. w aplikacji PhotoPills).
- ISO: 1600–6400, zależnie od aparatu. Histogram powinien odkleić się od lewej krawędzi.
- Ostrość: ręcznie, w powiększonym podglądzie na jasnej gwieździe (np. Mirach albo Capella) – gwiazda ma być jak najmniejszym punktem. Potem zablokuj pierścień taśmą.
- Liczba klatek: zamiast jednego zdjęcia zrób ich 100–300. Szum spada, a Andromeda „wyłania się” dopiero po złożeniu serii.
Ustawienia z montażem z prowadzeniem
- Ustaw montaż na Gwiazdę Polarną możliwie dokładnie.
- Przy 135–200 mm zacznij od 30–60 s, ISO 800–1600, f/2.8–4. Sprawdź powiększenie – jeśli gwiazdy są owalne, skróć czas.
- Zbierz łącznie 1–2 godziny materiału. Pod ciemnym niebem to już wystarczy, żeby pokazać pył wokół Plejad i ramiona Andromedy.
Klatki kalibracyjne i składanie
- Ciemne (dark): 20–30 zdjęć z założonym deklem, z tym samym czasem, ISO i w tej samej temperaturze.
- Płaskie (flat): 20–30 zdjęć równomiernie oświetlonej powierzchni (np. tablet z białym ekranem przed obiektywem) bez zmiany ostrości i przysłony – usuwają winietowanie i kurz.
- Programy: bezpłatne Siril, DeepSkyStacker (Windows) albo Sequator. Po złożeniu rozciągnij histogram krzywymi, usuń gradient od świateł miast i dopiero na koniec dodaj kontrast i nasycenie.
Co to zmienia w praktyce: miejsce ważniejsze niż sprzęt
Andromedę widać gołym okiem tylko pod ciemnym niebem, a łuna od miasta zjada słabe zewnętrzne części galaktyki szybciej niż jakikolwiek brak sprzętu. Sprawdź mapę zanieczyszczenia światłem (np. lightpollutionmap.info) i odjedź choćby 30–40 km od dużego miasta. W Polsce dobrym kierunkiem są parki ciemnego nieba, np. Bieszczadzki Park Gwiezdnego Nieba czy Izerski Park Ciemnego Nieba. Unikaj nocy z wysoką wilgotnością i mgłą przy ziemi – w takich warunkach sprawdzi się raczej nasz poradnik o mgle nocą w mieście.
Dla kogo
- Dla osób, które fotografowały już Drogę Mleczną czy meteory (np. Orionidy) i chcą spróbować obiektów głębokiego nieba.
- Dla właścicieli teleobiektywu 70–200 mm lub 100–400 mm, który zimą przeważnie leży w szafie.
- Dla cierpliwych – sama sesja to 2–3 godziny, a obróbka drugie tyle.
FAQ
Czy da się sfotografować Andromedę bez montażu z prowadzeniem?
Tak. Krótkie czasy (1–4 s) i kilkaset klatek złożonych w programie wystarczą, żeby pokazać jądro i kształt galaktyki.
Jaki obiektyw jest najlepszy?
Na początek 135 mm f/2–f/2.8 albo zoom 70–200 mm f/2.8. 300 mm daje większą galaktykę, ale wymaga już montażu.
Kiedy najlepiej fotografować w listopadzie 2026?
W wieczory ok. 4–13 listopada, od końca zmierzchu astronomicznego (ok. 18:00) – wtedy Księżyc nie przeszkadza.
Czy można to zrobić telefonem?
Tryb astro w nowszych telefonach pokaże Plejady jako zgrupowanie gwiazd i Andromedę jako małą mgiełkę, ale do szczegółów potrzebny jest aparat z teleobiektywem.
Źródło
Fazy Księżyca, godziny wschodu i zachodu Księżyca, zmierzchu astronomicznego i wysokość obiektów nad horyzontem wyliczyliśmy dla Warszawy biblioteką astronomiczną PyEphem. Dane o obiektach: NASA – Messier 31, NASA – Messier 45.
Zdjęcie ilustracyjne: Galaktyka Andromedy M31, Astrobond, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
