Październik to w Polsce najlepszy czas na zdjęcia żurawi. Przed odlotem na zimowiska ptaki zbierają się na noclegowiskach w dolinach rzek i na mokradłach – w miejscach takich jak Park Narodowy Ujście Warty czy dolina Biebrzy liczono je w tysiącach. Podpowiadamy, gdzie i kiedy ich szukać, jaki sprzęt zabrać i jak fotografować, żeby nie płoszyć stada.
Dlaczego właśnie teraz
Żuraw zwyczajny (Grus grus) to jeden z największych ptaków w Polsce – ma ok. 1,2–1,3 m wysokości i do 2,5 m rozpiętości skrzydeł. Wiosną i latem żyje w parach, skryty na bagnach, i trudno go zobaczyć. Jesienią zachowuje się zupełnie inaczej: od późnego lata ptaki z Polski, a potem także z Finlandii i krajów bałtyckich, gromadzą się w dużych stadach. Na noc zlatują na płytkie wody i rozlewiska, gdzie są bezpieczne, a w dzień żerują na ściernisku i polach po zbiorach. Większość odlatuje na zimowiska w Hiszpanii i Afryce Północnej pod koniec jesieni, choć coraz więcej ptaków zostaje w Polsce na zimę.
Dla fotografa to oznacza przewidywalny rytm dnia: o świcie stada wylatują z noclegowisk na pola, o zachodzie słońca wracają. Ten sam przelot można fotografować wiele razy, za każdym razem w innym świetle.
Gdzie szukać żurawi
- Park Narodowy Ujście Warty (lubuskie) – jedno z największych jesiennych zgromadzeń żurawi w kraju; przy parku są wieże i punkty widokowe, m.in. w Porzeczu.
- Dolina Biebrzy (podlaskie) – szczególnie dolny basen; jesienne liczenia prowadzi tam m.in. Stacja Ornitologiczna MiIZ PAN.
- Polesie i Lubelszczyzna – stada widać na polach wokół Poleskiego Parku Narodowego.
- Doliny dużych rzek i zbiorniki w całym kraju – lokalne noclegowiska zna większość leśników, myśliwych i miejscowych ornitologów. Warto zapytać w nadleśnictwie lub w parku.
Na terenie parków narodowych obowiązują ich regulaminy: poruszaj się tylko po wyznaczonych szlakach, nie wchodź na zamknięte obszary ochrony ścisłej i sprawdź na stronie parku, czy któryś odcinek nie jest czasowo wyłączony.
Sprzęt
- Teleobiektyw 300–600 mm (lub odpowiednik na APS-C i Mikro 4/3) – do portretów ptaków na polu i pojedynczych sylwetek w locie.
- Zoom 70–200 mm albo nawet krótszy – do szerokich kadrów z całym stadem na tle nieba. Paradoksalnie najładniejsze ujęcia przelotów często powstają na 100–200 mm, nie na 600.
- Statyw lub monopod – o świcie i zmierzchu światła jest mało, a czekanie na przelot trwa.
- Ciepłe, matowe ubranie w stonowanych kolorach, siedzisko, termos. Żurawie mają świetny wzrok i są bardzo ostrożne.
Ustawienia aparatu
- Ptaki w locie: czas 1/1600–1/2500 s, przysłona f/5,6–f/8, ISO automatyczne z górnym limitem dopasowanym do aparatu. Autofokus ciągły (AF-C) z szerokim polem lub śledzeniem ptaków, zdjęcia seryjne.
- Stado na tle nieba o zachodzie: pomiar na niebo, korekta ekspozycji −0,7 do −1,3 EV – sylwetki zrobią się czarne, a niebo zachowa kolor.
- Celowe rozmycie ruchu: 1/30–1/60 s z prowadzeniem aparatu za stadem daje malarskie, „pędzące” skrzydła. Zrób dużo prób – trafionych będzie kilka procent.
- Ptaki na ziemi o świcie: pełny otwór, ISO 3200–6400 bez obaw – szum łatwo usunąć, poruszonego zdjęcia nie.
- Cicha migawka (elektroniczna), jeśli aparat ma szybki odczyt matrycy. Przy wolnym odczycie skrzydła mogą się zniekształcić – wtedy wróć do mechanicznej.
Kompozycja i światło
Najlepsze są dwa momenty: kwadrans przed wschodem słońca, gdy stado podrywa się z mgły nad wodą, i złota godzina wieczorem, gdy kolejne klucze nadlatują na noclegowisko na tle kolorowego nieba. Żurawie słychać z daleka – ich klangor to sygnał, żeby mieć aparat gotowy.
- Szukaj powtórzeń: linie i klucze ptaków na niebie tworzą rytm, który dobrze wygląda w szerokim kadrze z dużą ilością przestrzeni.
- Na polu ustaw się nisko – zdjęcie z poziomu oczu ptaka jest dużo ciekawsze niż z góry.
- Mgła, szron i niskie słońce to sprzymierzeńcy. Pochmurny, płaski dzień to dobry moment na portrety ptaków, nie na przeloty.
Etyka: nie płosz stada
Spłoszone żurawie zużywają energię potrzebną na migrację, a powtarzane płoszenie może sprawić, że opuszczą żerowisko. Zachowuj duży dystans, fotografuj z samochodu (to dla ptaków mniej niepokojący kształt niż człowiek) albo z ukrycia, nie podchodź do noclegowisk po zmroku, nie używaj wabików ani dronów. Jeśli ptaki podnoszą głowy i zaczynają odchodzić – to sygnał, że jesteś za blisko.
FAQ
Do kiedy można fotografować żurawie jesienią?
Zwykle do listopada, a część ptaków zostaje dłużej. Najwięcej obserwuje się ich w październiku.
Czy wystarczy obiektyw 70–300 mm?
Tak, do przelotów i kadrów ze stadem w krajobrazie. Na portret pojedynczego ptaka na polu będzie zwykle za krótki.
Czy da się je sfotografować smartfonem?
Przeloty na tle zachodu – tak, jako sylwetki w szerokim kadrze. Detale ptaków wymagają już teleobiektywu.
Źródło
Park Narodowy „Ujście Warty”
National Geographic Polska – Coraz więcej żurawi nad Biebrzą
Wprost – Żurawie licznie zlatują do Ujścia Warty
Zdjęcie główne: żurawie na noclegowisku, Hortobágy (Węgry). Zdjęcie ilustracyjne: Aneta p, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.
