Początek października to końcówka rykowiska – godów jeleni szlachetnych, gdy byki ryczą o świcie i o zmierzchu, a w lasach i na łąkach łatwiej je spotkać niż o innej porze roku. Podpowiadamy, gdzie ich szukać, jak podejść bez płoszenia zwierząt, jaki sprzęt zabrać i jakie ustawienia sprawdzają się przy słabym, porannym świetle.
Kiedy i gdzie szukać jeleni
Rykowisko w Polsce zaczyna się zwykle w drugiej połowie września i trwa do połowy października. Szczyt przypada na przełom września i października, ale pojedyncze byki odzywają się jeszcze kilka tygodni później. Najwięcej dzieje się o świcie i o zmierzchu, a przy pochmurnej, chłodnej pogodzie – także w ciągu dnia.
Jelenie żyją w niemal całym kraju, ale najłatwiej o dobre warunki tam, gdzie las przeplata się z łąkami i polanami: w Bieszczadach, na Roztoczu, w Puszczy Białowieskiej, nad Biebrzą, w Lasach Janowskich czy w Puszczy Noteckiej. Wiele nadleśnictw i parków narodowych organizuje w tym czasie spacery z przewodnikiem „na rykowisko” – to najbezpieczniejszy sposób na pierwszy raz, bo przewodnik zna miejsca i zasady.
Najważniejsze dane
- Termin: mniej więcej od połowy września do połowy października, szczyt na przełomie miesięcy
- Pora dnia: świt (ok. godziny przed wschodem słońca) i zmierzch
- Ogniskowa: 300–600 mm na pełnej klatce (lub odpowiednik na APS-C/MFT)
- Czas naświetlania: 1/250–1/500 s dla stojącego byka, 1/1000 s i krócej przy biegu lub walce
- Przysłona: najjaśniejsza dostępna lub przymknięta o 1/3–2/3 EV
- ISO: auto z górnym limitem 6400–12 800 (zależnie od aparatu)
- Tryb AF: ciągły (AF-C) z wykrywaniem zwierząt, seria zdjęć
Jak podejść, żeby nie spłoszyć
Jeleń ma doskonały słuch i węch, wzrok – nieco słabszy, ale świetnie reaguje na ruch. Najwięcej zdjęć psuje nie sprzęt, tylko pośpiech.
- Bądź na miejscu przed świtem. Wejście w teren, gdy zwierzęta już są na łące, prawie zawsze kończy się ucieczką.
- Pilnuj wiatru. Podchodź tak, żeby wiatr wiał od zwierząt w Twoją stronę.
- Ubranie bez szelestu i w stonowanych kolorach. Odpada kurtka z twardego materiału, który szeleści przy każdym ruchu.
- Siedź, zamiast chodzić. Stanowisko na skraju lasu, przy krzewach, z czatowni albo z siatką maskującą daje więcej niż godzina podchodzenia.
- Wycisz aparat. Migawka elektroniczna i wyłączony sygnał AF to dziś standard.
Pamiętaj, że na rykowisku trwają też polowania. Trzymaj się szlaków i dróg leśnych, nie wchodź w uprawy, nie podchodź do ambon. W parkach narodowych schodzenie ze szlaku jest zakazane. Jeśli nie znasz terenu, zapytaj w nadleśnictwie albo wybierz wycieczkę z przewodnikiem.
Sprzęt
Klasyką jest teleobiektyw 100–400 mm lub 150–600 mm na pełnej klatce. Na APS-C zakres 100–400 mm daje już bardzo dużo zasięgu. Jasne stałki 300 mm f/2.8 czy 400 mm f/2.8 są świetne o świcie, ale drogie i ciężkie – przy rykowisku liczy się też to, ile kilometrów przejdziesz w ciemności. Przyda się monopod albo worek z grochem do oparcia obiektywu na gałęzi czy płocie.
Smartfon? Przy jeleniach na odległość 100 m nawet najlepszy peryskop 5× nie wystarczy. Smartfon przyda się za to do nagrania dźwięku – ryk jelenia to osobna, piękna pamiątka.
Ustawienia aparatu i kompozycja
O świcie światła jest bardzo mało, więc kompromisy są nieuniknione. Lepiej podnieść ISO i mieć ostre zdjęcie z szumem, niż „czyste”, ale poruszone. Nowoczesne programy do odszumiania radzą sobie z plikami z ISO 6400 lepiej, niż wielu się wydaje.
- Tryb preselekcji przysłony lub manualny z auto-ISO – ustawiasz czas i przysłonę, aparat dobiera czułość.
- Korekta ekspozycji −1/3 do −2/3 EV przy jasnej mgle lub niebie w tle, żeby nie przepalić świateł.
- RAW – balans bieli o świcie zmienia się co kilka minut, więc lepiej poprawić go później.
- Para z pyska. W chłodny poranek oddech byka zamienia się w obłok pary. Ustaw się tak, żeby słońce było z boku lub z tyłu – para wtedy świeci.
- Kontekst. Nie tylko ciasne portrety. Byk na skraju zamglonej łąki, z łaniami w tle, często opowiada więcej niż sam łeb z porożem.
- Ostrość na oko. Wykrywanie oka zwierzęcia działa dobrze, ale przy porożu i trawie potrafi „uciec” – kontroluj pole AF.
Dla kogo
Dla każdego, kto chce zacząć fotografię dzikich zwierząt w Polsce. Rykowisko to jedyny moment w roku, kiedy jelenie same zdradzają swoją obecność, a byki tracą część ostrożności. Wystarczy teleobiektyw z „kitowego” zakresu do 300–400 mm, ciepłe ubranie i trochę cierpliwości. Bardziej zaawansowani mogą szukać ujęć z mgłą, parą i światłem pod słońce – na takie zdjęcia czeka się latami.
FAQ
Czy w październiku jeszcze warto jechać?
Tak, do mniej więcej połowy października byki wciąż są aktywne, choć ryczą rzadziej niż w szczycie.
O której godzinie być na miejscu?
Około godziny przed wschodem słońca. Wieczorem – na 1,5–2 godziny przed zachodem.
Czy jelenie są niebezpieczne?
Byki w czasie godów są pobudzone. Zachowaj dystans, nie podchodź blisko i nigdy nie stawaj między bykiem a łaniami.
Czy mogę wabić jelenie?
Lepiej nie. Wabienie dla zdjęcia zaburza zachowanie zwierząt, a w parkach narodowych jest niedozwolone.
Źródło
Wikipedia – Jeleń szlachetny
Lasy Państwowe – informacje o nadleśnictwach i udostępnianiu lasu
Zdjęcie główne: byk jelenia ryczący w promieniach niskiego słońca, obok łania – na takie światło warto czekać. Zdjęcie ilustracyjne: Stig Nygaard, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.
