Na przełomie listopada i grudnia w miastach i domach zapalają się świąteczne lampki – to najlepszy moment na bokeh w kształcie serc, gwiazdek czy choinek. Wystarczy kawałek czarnego kartonu, nożyk i obiektyw o jasności co najmniej f/2. Pokazujemy, jak zrobić taką nakładkę w 15 minut, jak ustawić aparat i dlaczego w telefonie trzeba podejść do tematu inaczej.
Bokeh to wygląd nieostrych fragmentów zdjęcia. Punktowe źródła światła – lampki, latarnie, odblaski – rozmywają się w krążki, a ich kształt powtarza kształt otworu, przez który światło przechodzi przez obiektyw. Zwykle jest to okrąg albo wielokąt z listków przysłony. Jeśli przed obiektywem postawisz przesłonę z własnym wycięciem, każdy krążek przybierze kształt tego wycięcia. To stary trik fotografów, który działa z każdym jasnym obiektywem.
Najważniejsze dane
- Obiektyw: jasna stałka, najlepiej 50 mm f/1.8 lub jaśniejsza (sprawdzi się też 35 mm f/1.8 czy 85 mm f/1.8)
- Przysłona: maksymalnie otwarta – f/1.8 lub f/2; przy przymkniętej przysłonie efekt znika
- Wielkość wycięcia: ok. 8–12 mm dla obiektywu 50 mm f/1.8 – musi być mniejsze niż otwór przysłony widoczny z przodu
- Materiał: czarny, matowy karton lub brystol, nożyk do tektury albo dziurkacz ozdobny
- Światła w tle: lampki, choinka, iluminacje na ulicy – im dalej za obiektem, tym większe kształty
- Czas pracy: ok. 15 minut na wykonanie nakładki

Jak zrobić nakładkę krok po kroku
- Zmierz średnicę obiektywu. Odrysuj na czarnym kartonie okrąg o średnicy przedniej części obiektywu albo osłony przeciwsłonecznej i wytnij krążek.
- Dorób pasek. Doklej pasek kartonu o szerokości ok. 2–3 cm, który owiniesz wokół obiektywu – nakładka nie spadnie i łatwo ją zdejmiesz. Możesz też po prostu wcisnąć krążek w osłonę przeciwsłoneczną.
- Wytnij kształt na środku. Serce, gwiazdka, choinka, płatek śniegu – proste kontury działają najlepiej. Dla 50 mm f/1.8 wystarczy kształt o wielkości ok. 1 cm. Zbyt duże wycięcie nie zadziała, bo krawędzie przysłony obiektywu „przytną” kształt z powrotem do okręgu.
- Wyrównaj krawędzie. Postrzępione brzegi będą widoczne na zdjęciu. Ozdobny dziurkacz z kształtem gwiazdki lub serca daje najczystszy efekt.
- Wycentruj. Kształt musi leżeć dokładnie na osi obiektywu – przesunięty da ścięte, niesymetryczne bokeh.
Ustawienia aparatu
- Tryb: preselekcja przysłony (A/Av) albo manualny, przysłona otwarta do końca.
- Ostrość: najlepiej ręczna. Jeśli fotografujesz same lampki, przekręć ostrość na najbliższą odległość – lampki staną się wtedy dużymi kształtami. Jeśli w kadrze jest bombka czy kubek, ustaw ostrość na nim, a lampki zostaw kilka metrów dalej.
- Ekspozycja: nakładka zabiera sporo światła. Licz się z ISO 800–3200 albo czasem 1/30 s i dłuższym – wtedy przyda się statyw.
- Balans bieli: przy ciepłych lampkach ustaw ok. 3200–4000 K albo „żarówka”, żeby zdjęcie nie wyszło pomarańczowe.
- Format: fotografuj w RAW – łatwiej potem wyciągnąć cienie i poprawić kolory.

Co to zmienia w praktyce
Kluczowa jest odległość: obiekt blisko obiektywu, światła daleko za nim. Im większa różnica, tym większe i wyraźniejsze kształty. Najprościej zacząć od samych lampek: rozwieś je na ścianie, odejdź na 2–3 m i ustaw ostrość na minimum. Potem dodaj pierwszy plan – kubek z herbatą, bombkę, dłoń trzymającą zimne ognie.
Najlepiej działają małe, punktowe źródła światła. Duże świecące powierzchnie, jak neony czy okna, nie dadzą wyraźnych kształtów. Na ulicy szukaj iluminacji z drobnych diod, świateł samochodów w oddali i witryn z lampkami. W domu wyłącz górne światło, żeby lampki były najjaśniejszym elementem kadru.
Kształt przy brzegach kadru może się lekko spłaszczać – to naturalna cecha wielu jasnych obiektywów (tzw. winietowanie mechaniczne). Jeśli przeszkadza, kadruj tak, by najważniejsze światła wypadały bliżej środka.

A w telefonie?
Z papierową nakładką na smartfonie nic nie zdziałasz: obiektyw jest malutki, a prawdziwe rozmycie tła powstaje w nim tylko przy bardzo bliskich obiektach. Telefon tworzy bokeh programowo w trybie portretowym. Kilka aplikacji i edytorów pozwala zmienić kształt rozmytych świateł na serca czy gwiazdki – efekt bywa przekonujący, jeśli lampki są wyraźnie oddzielone od obiektu. Możesz też fotografować telefonem przez dodatkowy obiektyw makro przypinany do etui: z bardzo bliska nawet mały aparat daje sporo naturalnego rozmycia, ale kształtów z nakładki i tak nie zobaczysz.
Dla kogo
- Dla posiadaczy aparatu z wymienną optyką i choćby tanią pięćdziesiątką f/1.8 – to najprostszy obiektyw do tej zabawy.
- Dla tych, którzy przygotowują zdjęcia na świąteczne kartki, kalendarze i posty.
- Na rodzinne popołudnie z dziećmi – wycinanie kształtów i szukanie lampek to dobra zabawa przy krótkim dniu.
FAQ
Dlaczego nie widzę kształtów, tylko kółka?
Najczęściej przysłona jest przymknięta albo wycięcie jest za duże. Otwórz przysłonę do końca i zmniejsz kształt.
Czy da się to zrobić obiektywem kitowym 18–55 mm?
Częściowo. Przy f/5.6 na 55 mm kształt musiałby być bardzo mały, a zdjęcia wyjdą ciemne. Efekt będzie słabszy niż z jasną stałką.
Czy nakładka może uszkodzić obiektyw?
Nie, jeśli karton dotyka tylko obudowy lub osłony przeciwsłonecznej, a nie przedniej soczewki. Unikaj taśm klejących bezpośrednio na szkle.
Czy da się kupić gotowe nakładki?
Tak, w sklepach fotograficznych są zestawy kształtowych filtrów bokeh, ale domowa wersja z kartonu działa tak samo.
Źródło
Wikipedia – Bokeh oraz Wikimedia Commons – przykład bokeh w kształcie serca.
Zdjęcie główne: bokeh w kształcie serc uzyskane z nakładką na obiektyw, fot. Iouri Goussev, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons.





