Na placu Republiki w Paryżu wmurowano w chodnik brązową tablicę, która wskazuje miejsce, gdzie stali pierwsi ludzie uwiecznieni na fotografii. To czyściciel butów i jego klient z dagerotypu „Boulevard du Temple”, który Louis Daguerre wykonał wiosną 1838 roku. Odsłonięcie odbyło się 15 października 2026 r., a ustalenie dokładnego miejsca zajęło zespołowi badaczy około dwóch lat.
Praca nosi tytuł „Un détail imprévu” („Nieprzewidziany szczegół”) i została przekazana miastu przez firmę Mandé oraz szwedzkie studio Plattform Produktion. Paryski ratusz porównuje ją do słynnego „punktu zero” przed katedrą Notre-Dame. W ostatnich dniach o tablicy piszą media fotograficzne na całym świecie – i trudno się dziwić, bo to jedno z najważniejszych zdjęć w historii fotografii.
Najważniejsze fakty
- Co: brązowa tablica w nawierzchni chodnika, z opisem historii zdjęcia i fragmentem dagerotypu z zaznaczonymi dwiema postaciami
- Gdzie: place de la République, Paryż (styk 3., 10. i 11. dzielnicy)
- Kiedy: montaż 14 października, odsłonięcie 15 października 2026
- Autorzy projektu: filmowcy Maximilien Van Aertryck, Axel Danielson i Kalle Boman (Plattform Produktion)
- Badania: od czerwca 2024 roku – skan 3D placu i bulwaru, archiwa Paryża, rekonstrukcja historyczna; niezależnie pracowały dwie pracownie architektoniczne: Rumlab (Szwecja) i Mater Studio (Francja)
- Punkty odniesienia: trzy budynki widoczne na dagerotypie, które stoją do dziś
- Wykonanie: odlew w czterech częściach z odlewni Brut de Fonte w Romainville
- Wsparcie: m.in. Hasselblad Foundation, Visuellt Center i region Jönköping
Dlaczego na zdjęciu są tylko dwie osoby
Daguerre sfotografował bulwar z okna swojej pracowni, która mieściła się przy jego teatrze Diorama. Bulwar du Temple był wtedy jedną z najruchliwszych ulic Paryża, pełną dorożek, przechodniów i teatrów. Na dagerotypie wygląda jednak na pusty. Powód jest prosty: ekspozycja trwała kilka minut. Wszystko, co się ruszało, nie zostawiło na płytce śladu.
Wyjątkiem byli dwaj mężczyźni na chodniku. Jeden czyścił buty, drugi stał w miejscu z nogą opartą o skrzynkę – i właśnie dlatego, że stali na tyle długo, utrwalili się na płytce. Uważa się ich za pierwszych ludzi, którzy kiedykolwiek trafili na fotografię. Maximilien Van Aertryck powiedział Radio France, że czyściciel butów był prawdopodobnie chłopcem w wieku 12–15 lat.
To świetna lekcja dla każdego, kto dziś fotografuje z długim czasem naświetlania. Ta sama zasada sprawia, że na zdjęciu z czasem 30 s ruchliwy plac może wyglądać na pusty, a ostre wychodzą tylko osoby stojące w miejscu. Fotografowie architektury używają tego celowo, z filtrami ND, żeby „usunąć” tłum z kadru.
Dlaczego ustalenie miejsca było takie trudne
Plac Republiki w 1838 roku jeszcze nie istniał. Okolicę przebudowano w czasach barona Haussmanna, wyburzając sporą część zabudowy, a dawne szacunki umieszczały scenę w pobliżu stacji metra Filles du Calvaire. Dopiero zestawienie skanu 3D z archiwalnymi planami i trzema zachowanymi budynkami pozwoliło wskazać dokładne miejsce.
Była też druga trudność: wszystkie popularne reprodukcje są odwrócone w poziomie, jak w lustrze. Dagerotyp to obraz jednostkowy, bez negatywu, a zdjęcia płytki, z których korzystamy, pokazują scenę z odwróconą stroną. Żeby dopasować ją do rzeczywistego bulwaru, trzeba było obraz odbić. W oryginale dwaj mężczyźni są w prawym dolnym rogu, a nie w lewym.
Co się stało z oryginałem
W 1839 roku Daguerre przekazał płytkę królowi Bawarii Ludwikowi I. Dziś jest w Bawarskim Muzeum Narodowym w Monachium, ale obrazu prawie już na niej nie widać – zaszkodziły jej wilgoć, II wojna światowa i nieudana próba konserwacji w latach 70. XX wieku, w której użyto niewłaściwego środka chemicznego. Znamy to zdjęcie głównie dzięki reprodukcji z lat 30. XX wieku, wykonanej na zlecenie historyka fotografii Beaumonta Newhalla. Według paryskiego ratusza negatyw tej reprodukcji również zaginął.
To przypomnienie, jak kruche są fotografie – także nasze własne. Jeśli masz w domu stare odbitki i negatywy, zajrzyj do naszego poradnika Jak zdigitalizować stare zdjęcia rodzinne – skaner, aparat czy telefon. Rozdzielczość, negatywy i kopie zapasowe.
Dla kogo to ciekawostka
- Dla osób, które jadą do Paryża – tablica leży w chodniku placu Republiki, tuż przy stacji metra République, i można ją zobaczyć za darmo.
- Dla miłośników historii fotografii – autorzy projektu zapowiadają też wystawę i książkę o początkach fotografii.
- Dla fotografów ulicznych i architektury – miejsce, w którym długi czas naświetlania „zrobił” pierwszy portret na ulicy, to dobry cel własnej fotografii.
FAQ
Czy to było pierwsze zdjęcie w historii?
Nie. Najstarszym zachowanym zdjęciem jest „Widok z okna w Le Gras” Nicéphore’a Niépce’a z lat 1826–1827. Dagerotyp Daguerre’a z 1838 roku uważa się za pierwszy obraz, na którym utrwalili się ludzie.
Jak długo trwała ekspozycja?
Kilka minut – źródła mówią zwykle o 5–10 minutach. To wystarczyło, żeby ruch uliczny zniknął z obrazu.
Gdzie dokładnie jest tablica?
Na placu Republiki w Paryżu, w miejscu, gdzie według badaczy stali czyściciel butów i jego klient. Tablica zastąpiła dwie betonowe płyty chodnika.
Źródło
- Ville de Paris – „Un détail imprévu” fait revivre un cliché historique
- Digital Camera World – Paris marks the precise spot where the first humans were photographed (1.11.2026)
Zdjęcie: Louis Daguerre, „Boulevard du Temple”, 1838, domena publiczna, via Wikimedia Commons.
